តើពាក្យ«ផ្សារ»មានប្រភពមកពីភាសាណា?
តើអ្នកទាំងអស់គ្នាមានដែលចាប់អារម្មណ៍ទេថា ពាក្យ «ផ្សារ» ដែលត្រូវនឹងភាសាអង់គ្លេស Market និងភាសាបារាំង Marché ជាពាក្យភាសាខ្មែរសុទ្ធឬយ៉ាងណា?
តាមវចនានុក្រមខ្មែររបស់សម្ដេចសង្ឃជួន ណាត «ផ្សារ» ជាពាក្យក្លាយមកពីបរទេសថា ប៊ៈហ្សារ តែព្រះអង្គមិនបានបញ្ជាក់ថា ពាក្យនេះចេញមកពីភាសាណានោះទេ។
ផ្សារ (ន) (ក្លាយមកពីពាក្យបរទេសថា ប៊ៈហ្សារ) ទីប្រជុំលក់ទិញរបស់ផ្សេងៗ គឺប្រជុំផ្ទះ ឬ រានតូចធំដែលគេដាក់ទំនិញលក់ដូរ។ បុរាណប្រើពាក្យនេះថា អាប័ណ (បាលី-សំស្ក្រឹត) ។ ផ្សារផ្សោ៖ ផ្សារស្ដុកស្ដម្ភនិងផ្សាររាយរងនៅលាយចម្រុះគ្នា (ពាក្យសាមញ្ញ)។
ដោយចង់ដឹង តើពាក្យនេះចេញមកពីភាសាណាឲ្យពិតប្រាកដ ខ្ញុំក៏ស្វែងរកពាក្យនេះនៅក្នុងឯកសារផ្សេងៗទៀត។ សំណាងល្អ ខ្ញុំបានប្រទះពាក្យនេះនៅក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ-អង់គ្លេស បោះពុម្ពដោយ Bureau of Special Research in Modern Languages នៃ The Catholic University of America Press ‘1977។ វចនានុក្រមនេះ បញ្ជាក់ថា៖
ផ្សារ ក្លាយមកពីពាក្យរបស់ភាសាចាមនិងម៉ាឡេ។ ចាមថា៖ pasar ឯម៉ាឡេថា pasar; persiam bazar.
English-Malay Dictionary: http://www.dicts.info/dictionary.php?l1=English&l2=Malay
តាមមើលពាក្យនេះ ខ្មែរយើងប្រហែលជាខ្ចីពីចាម ម៉ាល៉ាយូ ឬ ជ្វា (?) នៅសម័យកណ្ដាលរវាងសតវត្សទី១៥-១៨ ព្រោះសម័យកាលនោះ នគរកម្ពុជាមានការទាក់ទងច្រើនជាមួយប្រទេសម៉ាល៉ាយូ (ម៉ាឡេ) និង ជ្វាទាំងខាងជំនួញ ទាំងខាងនយោបាយ។
មិនដឹងថាតើខ្មែរមានពាក្យអ្វីផ្សេងដែលជាពាក្យខ្មែរសុទ្ធសម្រាប់ហៅសម្គាល់ន័យនេះឬយ៉ាងណានោះទេ ក្រៅពីពាក្យដែលខ្ចីពីម៉ាឡេ និង បាលី-សំស្ក្រឹត។
អរគុណបងម៉ុលដែលបានលើកយកប្រភពពាក្យនេះមកបង្ហាញជូន។ ពីមុនខ្ញុំក៏ធ្លាប់ជួបការពន្យល់របស់ពាក្យនេះដែរ តែគេដូចជាជំទាស់នឹងសម្តេចសង្ឃជួនណាត។ ហើយដល់ឃើញដូច្នោះ ខ្ញុំក៏ទៅបើកមើលនៅ វចនានុក្រមជួនណាតមើលបន្ថែម ក៏ឃើញការពន្យល់ដូចបងដាក់ខាងលើចឹង។
តែគួរឲ្យស្តាយ ដែលខ្ញុំភ្លេច មិនដឹងជាការពន្យល់នោះនៅ ក្នុងសៀវភៅមួយណា… បើមានឱកាសខ្ញុំបានប្រទះម្តងទៀត ខ្ញុំនឹងលើកយកមកប្រាប់នៅទីនេះ។
គួរជាពាក្យអារ៉ាប់ច្រើនជាង (រឺក៏ចាម រឺម៉ាឡេ យកពីអារ៉ាប់តមកដែរ) : BAZAAR
តែយ៉ាងណា ខ្មែរបានច្នៃពាក្យនេះអោយមានខ្យល់ខ្មែរបាត់ទៅហើយ។
ស្រម័យថា បើនរណាម្នាក់នាំគេឯងត្រលប់ទៅហៅជា បៈហ្សារ (BAZAAR) វិញ អ្នកយល់យ៉ាងណាដែរ?
ពាក្យនេះប្រហែលជាកើតមាននៅក្រោយសតវត្សរ៍ទី១៤ ឬពីទី១៥មក បន្ទាប់ពីមានការធ្វើជំនួញរបស់ពួកហូល្លង់ ម៉ាឡេ ចាម នៅកម្ពុជា ឬនៅចាម ឬ អាណ្ណាម។ ព្រោះសម័យមុននោះ ខ្មែរមិនមានផ្សារលក់ដូរទេ តែបើមានក៏គេមិនហៅថាផ្សារយ៉ាងនេះដែរ គ្រាន់តែជាការដោះដូរតូចតាច។
ពាក្យផ្សារនេះក៏ឃើញមានប្រើស្រដៀងគ្នាជាមួយភាសា ពែរស្យង់ (?) ភាសាដែលប្រើដោយពួកហិណ្ឌូអ៊ឺរ៉ុប (អាហ្វហ្គានីស្ថាន, ប៉ាគីស្ថាន, អៀរ៉ង់…) ពួកគេហៅថា ប៊ៈហ្សារ ដូចការប្រាប់នៅក្នុងវចនានុក្រមរបស់សម្ដេចជួន ណាត។ តែបើថាយកតាមពួកម៉ាឡេដូចជាត្រឹមត្រូវ ឬចេះពីពួកហូល្លង់ដែលធ្វើដំណើរមកពីហ្វីល្លីពីនក៏សម។ និយាយរួមប្រហែលជាមានប្រភពមកពីពួកដែលមកពីម៉ាឡេ ដែលមកធ្វើជំនួញនៅកម្ពុជៈ ។ ចាមក៏ហៅថា ប៉ាសា ដូចម៉ាឡេដែរ ប្រហែលដោយសារតែចាមមានទំនាក់ទំនងរកស៊ីជាមួយពួកទាំងនោះដូចខ្មែរដែរ។
ខ្ញុំឯកភាពនឹងវចនានុក្រមរបស់សម្ដេចជួនណាត ប្រហែលជាប្រភពមកពីភាសា ពែរស្យង់។ បើយើងចង់រកឫសគល់របស់ពាក្យថាជាភាសាដើមរបស់ជាតិណាមួយក៏ពិបាកដែរ។ ដូចដែលបានប្រាប់មកខាងលើ ពាក្យនេះមិនមែនមានប្រើតែក្នុងភាសាម៉ាឡេទេ មិនមែនជាភាសាដើមរបស់ចាម ហើយប្រហែលជាម៉ាឡេខ្ចីគេប្រើដូចគ្នា។
ការប្រើភាសានៅឥណ្ឌូចិននេះមានការលាយឡំគ្នា អាចថាមានការខ្ចីគ្នាប្រើច្រើន ដូចយើងឃើញភាសាម៉ាឡេ និងខ្មែរជាច្រើនមានប្រើដូចគ្នា។ ម៉ាឡេក៏មានប្រើសំស្ក្រឹតដូចខ្មែរ។
ចំពោះភាសាខ្មែរយើង បើពាក្យណាដែលខ្ចីមកពីគេ ហើយពាក្យនោះមានព្យាង្គវែង ឬ ការបញ្ចេញសំឡេងវែង ខ្មែរយើងនឹងអានកាត់ឲ្យសូរនៅខ្លី តួយ៉ាង ពាក្យខ្ចីពីបាលី សំស្ក្រឹត ដូចជា ភូមិ ជាតិ ញាតិ ,,,, យើងមិនអានថា ភូម មិ ជាត តិ ញាត តិ ទេ គឺខ្មែរយើងអានកាត់ឲ្យខ្លីត្រឹមថា ភូម ជាត ញាត ,,, ប៉ុណ្ណោះ។ ដូចគ្នានេះដែរ ពាក្យ pasar ក៏ខ្មែរយើងអានកាត់ខ្លីថា ផ្សារ ដែរ។ ខ្ញុំគិតថានឹងគ្មាននរណាម្នាក់ព្យាយាមអានពាក្យនេះជាពីរព្យាង្គឡើយ។
តាមធម្មតាសូម្បីពាក្យនិយាយសាមញ្ញរាល់ថ្ងៃ ក៏ខ្មែរយើងអានខ្លីៗ ដែរ ឧទាហរណ៍ ដូចពាក្យ ស្រមៃ និយាយថា ស្មៃ , ត្រលប់ ទៅជា ត្លប់ ,,,។
ពាក្យនេះអាចថាជាពាក្យអារ៉ាប់ដូចបងនិយាយមែន។ ព្រោះអាចបណ្ដាលមកពីឥទ្ធិពលសាសនាឥស្លាម។ មិនត្រឹមតែពាក្យ «ផ្សារ» នេះ ទេ នៅមានពាក្យច្រើនទៀត ដូចជា ក្រដាស ( Arab: Qirtas, Portuguese: Cadas, Malay: Kadas) … ប្រឡាំងកាស, សាប៊ូ, មង្ឃុត, ក្ដាំងងារ,,,,
ហ្នឹងហើយ! តាមទំនាក់ទំនងរវាងគ្នានឹងគ្នា គេតែងតែខ្ចីភាសាគ្នាប្រើជាធម្មតា។
ត្រឹមត្រូវ!!
ខ្ញុំសួរបែបនេះព្រោះឃើញក្នុងចំនោមសង្គមបញ្ញាវន្តខ្មែរបច្ចុប្បន្នមានទំនោរមួយ គឺ យល់ថា បើខ្ចីពាក្យគេមកប្រើ គួរអានសរសេរតាមគេអោយដូចបេះបិទបើអាច នេះទើបហៅថាអ្នកចេះ។ ឧទាហរណ៍ Café ត្រូវអានថា កាហ្វេ គឺអានអោយដូចពាក្យដើម បើទោះជា ខ្យល់ ហ្វ គ្មានក្នុងភាសាខ្មែរដើមក៏ដោយ។ ឧបមាថា ខ្លះអានថា កាផេ គួរអោយចង់សើចទេ?(ស្តាប់ទៅព្រឺសំបុរ)។ ឧទាហរណ៍ពាក្យមួយទៀត Free (អត់គិតលុយ) គឺចង់អោយអានថា ហ្វ្រ៊ី តែអ្នកដែលលឺអ្នកលក់តែនិយាយថា ព្រី ទេ ស្តាប់ទៅចង់តែសើច។ ប៉ុន្តែអ្នកក្នុងសង្គមដែលអ្នកចាត់ទុកថាមិនមែនអ្នកចេះដឹងអស់នេះ ទៅវិញទេដែលជាអ្នករក្សានូវអ្វីជាខ្លឹម ជាអត្តសញ្ញាណរបស់ខ្មែរ។
ខ្ញុំលឺជាញញៗគេនិយាយថា ខ្មែរគ្រាន់បើព្រោះអាចបញ្ចេញសំលេងរឺ អានចំពាក្យបរទេសភាគច្រើន ខុសភាសាយួន ចិន ថៃ ដែលអត់មានសំលេងខ្លះ រឺអានមិនចេញសំលេងខ្លះ។ តែក្រោយមកខ្ញុំដឹងថា នេះជាទស្សនៈភាន់ច្រលំដ៏ធំបំផុត។
បើចំលងគេមកប្រើ ត្រូវចេះកែច្នៃ។ តែបញ្ហាគឺ គឺត្រូវច្នៃអោយចេញបែបណា?
បើតាមវចនានុក្រមបារាំង Petit Larousse en couleurs បោះពុម្ពនៅឆ្នាំ១៩៩១ ពាក្យ bazar ជានាមស័ព្ទ ហើយជាភាសាពែរសង់( persan= persian) ដែលគេសរសេរ ba៑za៑r សូមបញ្ជាក់ថា សញ្ញ ៑ នេះគឺនៅលើតួ a ហើយដែលគេពន្យល់មាន ៤ អត្ថន័យ៖
១. ផ្សារសាធារណៈនៅបូព៌ាប្រទេស និងនៅអាហ្វ្រិកខាងជើង
២. ហាងដែលគេលក់របស់ច្រើនប្រភេទ
៣. ជាគ្រាមភាសាមានន័យថាកន្លែងដែលគ្មានសណ្ដាប់ធ្នាប់ឬរបៀបរៀបរយ
៤. ជាគ្រាមភាសាដែរគឺសំដៅទៅលើរបស់កំប៉ិកកំប៉ុកដែលមានតម្លៃតិចតួច
Petit Larousse en couleurs , 1991 page 132
សូមអរគុណអ្នកទាំងអស់គ្នាដែលបានចូលរួមបញ្ចេញមតិ។
សួស្ដីកូនបារាំង!
Agree,Bazaar is used nearly across cultures: white,black or brown.
How about haang? Khamer or foreign word?
Also rian louk khroeung hoab.so where rian comes from?
អរគុណចំពោះការបកស្រាយពាក្យផ្សារ
ខ្ញុំជាជនជាតិចាម ខ្ញុំគាំទ្រការបកស្រាយនេះ
អរគុណយ៉ាងច្រើនបងប្អូនខ្មែរ